https://elib.belstu.by/handle/123456789/61422 2026-04-07T05:21:13Z https://elib.belstu.by/handle/123456789/61460 Title: Барацьба Вялікага Княства Літоўскага за Кіеўскую мітраполію: некананічны мітрапаліт Феадарыт (1352–1354 гг.) Authors: Лукашэвіч, Андрэй Міхайлавіч Abstract: У артыкуле даследуюцца малавядомыя ў беларускай гістарыяграфіі аспекты канфесійнай гісторыі, звязаныя са спробай пастаўлення на мітраполію Кіеўскую і ўсяе Русі кандыдата ад Вялікага Княства Літоўскага Феадарыта. Паказаны палітычны стан спраў на Русі і ў Візантыі, якія аказалі значны ўплыў на вырашэнне царкоўнага пытання. Адзначаецца, што стаўка вялікага князя літоўскага Альгерда на Феадарыта была першай спробай ажыццяўлення шырокага плана па дасягненні царкоўнай самастойнасці дзяржавы. Раскрываецца механізм некананічнага пастаўлення Феадарыта на мітраполію балгарскім (тырнаўскім) патрыярхам. Зроблена выснова, што гэтая спроба аказалася няўдалай з-за пэўнага збегу абставін (ініцыяцыя пытання яшчэ да смерці дзейснага мітрапаліта Феагноста, выкарыстанне некананічнага парадку пастаўлення на мітраполію, процідзеянне з боку Маскоўскага княства). 2023-01-01T00:00:00Z https://elib.belstu.by/handle/123456789/61458 Title: Дзейнасць капітулаў уніяцкай царквы на тэрыторыі Беларусі ў гістарыяграфіі канца XVIII – ХІХ стст. Authors: Саўчанка, Андрэй Віктаравіч Abstract: Артыкул прысвечаны разгляду дзейнасці капітулаў уніяцкай царквы на тэрыторыі Беларусі ў гістарыяграфіі канца XVIII – ХІХ стст. Акцэнтуецца ўвага на тым, што нягледзячы на дастаткова распаўсюджанае меркаванне пра капітулы як інстытут у каталіцызме і некаторых галінах пратэстантызму, яны былі характэрны і для ўніяцкай царквы. У артыкуле адзначаны шматлікія праблемныя моманты, якія падымаліся аўтарамі канца XVIII – ХІХ стст. пры разглядзе інстытута капітулаў уніяцкай царквы. Адзначаецца, што галоўную ролю ў аналізе дзейнасці капітулаў адыгралі даследчыкі, якія былі пераважна святарамі ці выхадцамі са святарскага асяродку. Падкрэсліваецца, што кожны з іх часта меў свой погляд на ролю і месца капітулаў ва ўніяцкай царкве: некаторымі даследчыкамі прыводзіліся аргументы адносна самастойнасці інстытута капітулаў, іншыя аўтары сцвярджалі, што капітулы прыўнесены на ўніяцкую глебу з каталіцызму, таму не маюць даўніх каранёў і традыцый. Шэраг аўтараў адзначаў важную ролю капітулаў у гісторыі царквы (у тым ліку і ў справе ўз’яднання ўніяцтва з праваслаўем), іншыя сцвярджалі, што роля і значэнне занадта перавышана некаторымі даследчыкамі і прадстаўнікамі саміх капітулаў. Вывучэнне гэтых дыскусій, як і розных падыходаў у асэнсаванні дзейнасці капітулаў, дазваляе лепш зразумець асаблівасці развіцця ўніяцкай царквы на тэрыторыі Беларусі 2023-01-01T00:00:00Z https://elib.belstu.by/handle/123456789/61457 Title: Техническое образование в Российской империи начала ХІХ века (на материалах Белорусского учебного округа) Authors: Кукса, Александр Николаевич Abstract: Статья посвящена вопросам истории технического образования в Российской империи начала XIX века, организации учебных округов и управления ими, а также внедрению технических знаний в учебных заведениях. Профессор Сенковский О. И. в 1826 г. отметил острую необходимость в открытии ремесленных отделений в белорусских учебных заведениях для повышения благосостояния населения. В Уставе 1828 г. это предложение было учтено, а ответственность за развитие реального образования была возложена на уездные училища. Одним из итогов Устава 1828 г. стала организация Белорусского учебного округа, который представил новый опыт управления системой образования в лице попечителя. В итоге в 1835 г. все учебные округа были выведены из-под контроля университетов. С этого времени активизируется и деятельность Министерства народного просвещения по открытию и организации реальных отделений. В связи с доминирующим аграрным укладом Северо-Западного края предоставление Горы-Горецкому земледельческому институту в 1848 г. прав университетов стало знаменательным событием. В Белорусском учебном округе впервые в истории России началась подготовка инженеров для сельскохозяйственного строительства и машиностроения. 2023-01-01T00:00:00Z https://elib.belstu.by/handle/123456789/61456 Title: Еврейские учебные заведения Беларуси и их учителя (вторая половина ХIХ – начало ХХ в.) Authors: Острога, Валентина Михайловна Abstract: В статье рассматривается развитие еврейских учебных заведений в Беларуси во второй половине XIX – начале ХХ в. Подчеркивается, что система еврейского образования развивалась на двух уровнях – религиозном и светском. Религиозное осуществлялось в рамках традиционных учебных заведений (хедеры, Талмуд-Торы), а светское – в государственных, общественных, частных школах. Его развитие регламентировалось законодательными актами Российской империи. Кроме этого, дети могли обучаться в общих учебных заведениях (средняя и высшая школа), а также получать профессиональное образование. Дается характеристика направлениям государственной образовательной политики в пределах «черты оседлости», которая должна была учитывать наличие многонационального и поликонфессионального состава населения империи. Уделяется внимание численности, правовому и материальному положению еврейского учительства, его образовательному уровню, гендерному составу и др. Выводы, сделанные автором, базируются на анализе нормативно-правовой базы, статистических данных, архивных источников, дореволюционной историографии. 2023-01-01T00:00:00Z